Uztelecom operator aloqa kompaniyasidan raqamli ekotizimga qanday aylanayotganini maʼlum qildi

Boshlangʻich nuqta oddiy oʻzgarishdan iborat: aloqa endi tanqis emas. Bugun internetdan deyarli hamma foydalanishi mumkin, tezlik esa bir yil ichida bir yarim baravar oshdi. Adilovning soʻzlariga koʻra, aloqa muvaffaqiyatli ishlagan har qanday infratuzilmaning taqdirini takrorladi: u kerakli darajada ishlasa, odamlar shunchaki unga eʼtibor bermay qoʻyadi.

«Elektr energiyasi ham bir paytlar moʻjiza edi, bugun esa uni faqat boʻlmaganda eslaymiz. Bu kompaniya uchun alamlimi? Ehtimol. Ammo umuman olganda, bu ish bajarilganining belgisidir», — deydi u.

Bunday vaziyatda operator oldida ikki yoʻl turadi: shunchaki aloqa xizmatlarini yetkazib beruvchi boʻlib qolish yoki oʻz tarmogʻi negizida yangi xizmatlarni yaratish. Dunyoning aksariyat telekommunikatsiya kompaniyalari ikkinchi yoʻlni tanlaydi: eng yirik kompaniyalarda aloqadan tashqari xizmatlarning tushumdagi ulushi yetti yil ichida 18 foizdan 28 foizgacha oshdi. Top-menejerning aytishicha, Uztelecomʼda esa yangi daromad manbalarini izlashdan emas, «Raqamli Oʻzbekiston — 2030» strategiyasidan kelib chiqishgan: maishiy masalalar Toshkentda ham, Nukusda ham tez va bir xil tarzda hal qilinishi kerak.

Reklama

Shu tariqa kompaniyada yangi yoʻnalishlar paydo boʻldi va ularning soni allaqachon yettitaga yetdi. Ular orasida Telecom Charge quvvatlash stansiyalari tarmogʻi, haydovchilar uchun HAMROH ilovasi, ALSKOM bilan hamkorlikdagi sugʻurta xizmati, Smart Services orqali usta chaqirish, AI Vision videoanalitikasi, biznes uchun UzCloud Hub bulutli muhiti va sayohatchilar uchun xizmatlar bor. Ularning koʻpi reja asosida emas, odamlarning amalda oʻzini qanday tutishini kuzatish natijasida paydo boʻlgan. Buning eng yaqqol misoli — quvvatlash stansiyalari.

«Biz Telecom Chargeʼni yagona tarif, yagona akkaunt va turli shaharlardagi nuqtalarga ega milliy tarmoq sifatida qurayotgan edik. Gʻoya chiroyli edi. Keyin oʻz maʼlumotlarimizni koʻrib, mijozlarning qirq foizdan koʻprogʻi doim bir xil stansiyada quvvat olishini aniqladik. “Bizning tarmogʻimizda” emas — uy yoki ishxonasi yonidagi muayyan rozetkada. Demak, biz tarmoq qurayapmiz deb oʻylagan ekanmiz, aslida odam uchun bankomat qurganmiz: bankomatga ham sevimli joyga emas, eng yaqiniga boriladi», — deydi Adilov.

Shundan soʻng kompaniya mamlakat xaritasini chizishni toʻxtatib, stansiyalarni odamlar yashaydigan va ishlaydigan joylarga — muayyan tumanlar va avtoturargohlarga oʻrnata boshladi.

Har qanday avtomobil ortidan esa bir qancha ishlar keladi: jarimalar, sugʻurta, xarid qilishdan oldingi avtomobil tarixi. Bularning barchasi HAMROH ilovasida jamlangan. Uning navigatori Toshkentdagi svetoforlarni boshqarish tizimiga ulangan va eng yaqin chorrahada yashil chiroq yonishiga qancha soniya qolganini koʻrsatadi. HAMROHʼdan allaqachon 300 mingdan ortiq foydalanuvchi foydalanadi. Ilovada juda hayotiy vaziyat uchun funksiya ham bor: keyinchalik oilada jarimalar kimga tegishli ekanini aniqlab oʻtirmaslik uchun mashinani kim, qachon va qancha muddatga olganini oldindan qayd etish mumkin.

Operator qaysi ishlarni zimmasiga olishi, qaysilariga esa kirmasligi oʻrtasidagi chegara qayerdan oʻtadi? Uztelecomʼda buning uchun oddiy mezon bor: yangi yoʻnalish faqat odam nega aynan shu masala bilan operatorga murojaat qilishi kerakligi tushunarli boʻlsa, maʼnoga ega. «Bizning abonentlar bazamiz katta» degan javob toʻgʻri kelmaydi: baza mahsulotni odamlarga tez yetkazishga yordam beradi, ammo uni zarur qilib qoʻymaydi. Shu sababli Uztelecom sugʻurta kompaniyasiga aylanmadi. Polisni ALSKOM sugʻurta kompaniyasi rasmiylashtiradi, operator esa bu jarayon telefonda navbatda yarim kun kutish oʻrniga bir necha daqiqa vaqt olishini taʼminlaydi.

Uztelecom sunʼiy intellektga ham xuddi shunday xolis yondashadi. Kompaniyaga AI qoʻshimchasi bilan keladigan takliflar koʻp, ammo ularning hammasi ham haqiqiy foyda keltirmaydi. Tekshirish usuli oddiy: tavsifdan AI soʻzini olib tashlab, vazifa qoladimi-yoʻqmi, koʻrish kerak. Agar zamonaviy soʻzsiz mahsulot taklif qiladigan hech narsaga ega boʻlmasa, u kerak emas.

Biznes uchun yechimlar ham xuddi shu tamoyil asosida yaratiladi. AI Vision videoanalitikasi juda real muammoni hal qiladi: videokuzatuv monitorlari oldida oʻtirgan odam oʻn ikki daqiqadan keyin sodir boʻlayotgan voqealarning yarmini koʻrmay qola boshlaydi, tizim esa tanaffussiz kuzatib, qayerda tutun paydo boʻlganini yoki navbat uzayganini oʻzi koʻrsatadi. UzCloud Hub bulutli muhiti oddiy kompaniya toʻrt-beshta alohida obuna uchun sarflaydigan xizmatlarni bir joyga jamlaydi: elektron pochta, videomuloqot, fayllar va kirish huquqlari. Toʻlov esa soʻmda amalga oshiriladi, elektron imzo bevosita tizim ichiga oʻrnatilgan.

Jismoniy shaxslar uchun xizmatlar Uztelecom ilovasida jamlangan. Uning faol auditoriyasi bir yil ichida 21 foizga oshib, oyiga 2,3 mln kishiga yetdi, ilova ichidagi xizmatlar soni esa beshtadan 19 tagacha koʻpaydi. Ammo odamlar ilovani aslida nima uchun ochadi: samolyot chiptasini sotib olish uchunmi yoki trafik qoldigʻini tekshirish uchunmi? Top-menejerning javobi ochiq:

«Koʻpincha ikkinchisi uchun, men buni inkor qilgandek boʻla olmayman. Bizda eng koʻp tashrif buyuriladigan ekran — bosh sahifa, undan keyin tafsilotlar, soʻng tariflar va paketlar turadi. Ilovada oʻrtacha qolish vaqti qariyb olti daqiqa, men buni yomon emas, yaxshi koʻrsatkich deb hisoblayman: hech kim operator ilovasida vaqt oʻtkazishni orzu qilmaydi, hamma masalasini hal qilib, chiqib ketishni xohlaydi. Shuning uchun biz daqiqalarga emas, shu olti daqiqaga nechta turli ish sigʻishiga qaraymiz».

Adilovning soʻzlariga koʻra, Uztelecomʼni shunchaki telekommunikatsiya operatori deb atash endi mumkin emas: kompaniya raqamli ekotizim tomon harakat qilmoqda. Ammo aloqa poydevor boʻlib qoladi: optik tarmoq, mobil tarmoq, maʼlumotlar markazlari va bulutli quvvatlar — kompaniya har kuni shugʻullanadigan yoʻnalishlar shular. Oʻzgarayotgan narsa faqat shu poydevor ustiga qurish mumkin boʻlgan «qavatlar» sonidir. Keyingi qavatlar qanday boʻlishini u bashorat qilishga urinmaydi: besh yil avval u quvvatlash stansiyalari yoki usta chaqirish xizmatini ham tilga olmagan boʻlardi. Biroq yoʻnalishlar soni sezilarli darajada koʻpayishiga ishonadi.

Jahongir Adilov bilan toʻliq intervyuni The Mag jurnalida oʻqing.